Khớp cắn chéo răng hàm có nguy hiểm không? Biến chứng

Khớp cắn chéo răng hàm là tình trạng các răng ở hai hàm không khớp đúng vị trí khi cắn lại, khiến một số răng hàm trên lọt vào bên trong răng hàm dưới. Khớp cắn chéo răng hàm có nguy hiểm không còn tùy vào mức độ lệch và thời gian để kéo dài. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất tình trạng này, những tác hại khi không điều trị và các mốc thời gian nên can thiệp.

Khớp cắn chéo là gì?

Khớp cắn chéo là khi hai hàm răng không ăn khớp đúng lúc cắn lại. Một số răng chìa ra ngoài, số còn lại thụt vào trong thay vì phủ đều lên nhau. Nói dễ hiểu, lẽ ra răng hàm trên luôn trùm nhẹ bên ngoài răng hàm dưới, nhưng ở người có khớp cắn chéo thì vài răng lại nằm lọt vào phía trong.

Tình trạng này phá vỡ sự cân đối giữa hai hàm trên và dưới, nên khi nhìn thẳng bạn dễ thấy hàm răng bị xô lệch, đường nét khuôn mặt mất đi sự hài hòa. Lệch khớp còn làm hỏng việc ăn nhai: lực cắn dồn không đều nên răng nghiền thức ăn chậm và khó hơn. Về lâu dài, phần răng tiếp xúc sai cách còn phải chịu áp lực liên tục, dễ tạo ra những khó chịu khi ăn uống và giao tiếp hằng ngày.

Phân loại khớp cắn chéo như thế nào?

Khớp cắn chéo được chia thành hai nhóm chính dựa trên vị trí răng bị lệch trên cung hàm. Cách phân biệt này giúp bác sĩ xác định vùng cần can thiệp và lựa chọn hướng điều trị phù hợp cho từng người.

Khớp cắn chéo phía trước

Khớp cắn chéo phía trước xảy ra khi một hoặc vài răng cửa hàm trên nằm lọt vào bên trong so với răng cửa hàm dưới lúc hai hàm khép lại. Bình thường, nhóm răng cửa trên luôn phủ nhẹ ra ngoài răng cửa dưới, nhưng ở trường hợp này thì ngược lại. Tình trạng tập trung ở vùng răng trước nên bạn dễ nhận ra khi soi gương hoặc cười, vì phần răng cửa dưới có xu hướng chìa ra phía ngoài rõ hơn.

Khớp cắn chéo phía sau

Khớp cắn chéo phía sau xảy ra khi một hoặc một nhóm răng hàm trên ở vùng phía trong mọc nghiêng về phía lưỡi, lệch vào trong so với răng hàm dưới tương ứng. Dạng này nằm sâu bên trong nên khó quan sát bằng mắt thường hơn so với cắn chéo phía trước, thường chỉ phát hiện khi thăm khám trực tiếp. Tình trạng lệch ở vùng răng hàm có thể khiến lực nhai dồn không đều lên hai bên, lâu dần ảnh hưởng đến khả năng nghiền thức ăn.

Nguyên nhân gây khớp cắn chéo là gì?

Khớp cắn chéo bắt nguồn từ sự lệch lạc trong cách răng và xương hàm phát triển, kết hợp với một số thói quen ảnh hưởng đến hình dạng cung hàm. Có bốn nhóm nguyên nhân thường gặp, trong đó yếu tố di truyền và sự phát triển của xương hàm đóng vai trò lớn nhất.

Di truyền

Di truyền là nguyên nhân phổ biến khiến khớp cắn chéo xuất hiện ngay từ khi còn nhỏ. Cấu trúc xương hàm và cách răng sắp xếp trên cung hàm đều mang đặc điểm di truyền từ cha mẹ, ông bà. Nếu người thân trong gia đình từng bị lệch khớp cắn, con cháu có nguy cơ gặp tình trạng tương tự cao hơn. Lúc này sự chênh lệch giữa hai hàm đã hình thành sẵn theo bộ gen, nên bạn khó phòng tránh hoàn toàn mà chỉ có thể phát hiện sớm để can thiệp kịp thời.

Sự phát triển răng bất thường

Quá trình răng mọc không đúng trình tự cũng khiến các răng lệch khỏi vị trí chuẩn trên cung hàm. Khi răng sữa không rụng đúng thời điểm, nó chiếm chỗ của răng vĩnh viễn bên dưới, buộc răng vĩnh viễn mọc chèn lệch ra phía sau hoặc lọt vào trong. Hậu quả là răng hàm trên và hàm dưới không còn chạm nhau đúng cách khi cắn lại. Vì vậy, bạn nên cho trẻ khám răng định kỳ để bác sĩ theo dõi thứ tự thay răng và xử lý sớm khi răng sữa chậm rụng.

Sự phát triển xương hàm

Xương hàm phát triển không cân đối là nguyên nhân tạo ra khớp cắn chéo liên quan đến khung xương. Tình trạng này thường xuất phát từ hai hướng trái ngược nhau:

Xương hàm trên kém phát triển: Hàm trên hẹp hoặc ngắn hơn bình thường khiến răng hàm trên không phủ ra ngoài được, mà lọt vào trong so với răng hàm dưới.
Xương hàm dưới phát triển quá mức: Hàm dưới dài hoặc đưa ra trước nhiều hơn mức cân đối, đẩy răng hàm dưới nhô ra ngoài răng hàm trên khi cắn.

Thói quen xấu

Một số thói quen duy trì lâu ngày từ nhỏ tác động lên răng và xương hàm, dần khiến khớp cắn lệch đi. Những thói quen cần chú ý gồm:

Mút tay và ngậm núm vú giả quá lâu: Lực mút kéo dài làm thay đổi hình dạng cung hàm và hướng mọc của răng cửa.
Đẩy lưỡi khi nuốt: Lưỡi liên tục tì vào mặt trong răng cửa, đẩy răng lệch dần khỏi vị trí đúng.
Cắn môi hoặc cắn vật cứng: Thói quen lặp lại tạo áp lực không đều, góp phần làm hai hàm cắn lệch nhau.

Khớp cắn chéo có nguy hiểm không?

Có, khớp cắn chéo răng hàm có thể nguy hiểm nếu để lâu không điều trị. Sai lệch khớp cắn kéo theo ảnh hưởng cả thẩm mỹ, ăn nhai lẫn sức khỏe răng miệng về sau. Mức độ nguy hiểm tùy vào vị trí răng lệch và thời gian bạn trì hoãn, nên tình trạng nhẹ phát hiện sớm thường ít biến chứng hơn so với trường hợp để lâu.

Những ảnh hưởng thường gặp gồm:

Mất cân đối khuôn mặt: Khi khớp cắn lệch kéo dài, khuôn mặt dễ bị méo nhẹ hoặc lệch cằm, khiến nhiều người kém tự tin khi giao tiếp và cười nói.
Giảm khả năng ăn nhai: Lực nhai phân bố không đều giữa hai hàm làm bạn khó cắn xé thức ăn, nhai không kỹ, lâu dài còn kéo theo áp lực lên hệ tiêu hóa.
Dễ mắc bệnh lý răng miệng: Các răng lệch chồng khó vệ sinh sạch, tạo điều kiện cho mảng bám tích tụ nên nguy cơ sâu răng, viêm nướu và viêm nha chu tăng lên.
Biến chứng nặng hơn ở khớp hàm: Cắn không chuẩn giữa hai hàm có thể làm nứt vỡ răng, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ đau và rối loạn khớp thái dương hàm nếu để lâu.

Tác hại khi không điều trị khớp cắn chéo?

Khi khớp cắn chéo kéo dài mà không can thiệp, những sai lệch nhỏ ban đầu có thể tích tụ thành nhiều vấn đề cho cả khuôn mặt, răng miệng lẫn tinh thần. Mức độ ảnh hưởng tăng dần theo thời gian, nên phát hiện và xử lý sớm thường giúp bạn tránh được các biến chứng khó khắc phục.

Lệch mặt, méo mặt: Lực cắn dồn lệch về một bên trong thời gian dài khiến xương hàm phát triển không cân xứng, dẫn tới lệch cằm và mất cân đối gương mặt khó hồi phục.
Giảm khả năng ăn nhai: Răng không khớp đúng làm việc cắn xé, nghiền thức ăn kém hiệu quả. Thức ăn chưa nhai kỹ khi xuống dạ dày sẽ tạo thêm áp lực cho hệ tiêu hóa.
Bệnh lý răng miệng: Các răng mọc chen, lệch khiến bạn khó làm sạch kẽ răng, mảng bám tích tụ và dễ dẫn tới sâu răng, viêm nướu hay viêm nha chu.
Đau đầu, đau hàm: Khớp cắn sai lực thường đi kèm thói quen nghiến răng, gây mỏi cơ hàm, đau vùng thái dương và rối loạn khớp thái dương hàm.
Ảnh hưởng tâm lý: Hàm răng lệch và khuôn mặt mất cân đối dễ khiến bạn ngại cười, thiếu tự tin khi giao tiếp.

Cách điều trị khớp cắn chéo?

Khớp cắn chéo được điều trị dựa trên nguyên nhân và mức độ lệch, từ chỉnh răng đơn thuần cho đến can thiệp vào xương hàm. Bác sĩ sẽ khám, chụp phim để xác định sai lệch nằm ở răng hay xương, từ đó chọn phương pháp phù hợp. Dưới đây là bốn hướng điều trị phổ biến hiện nay.

Niềng răng chỉnh nha

Niềng răng là phương pháp được áp dụng nhiều nhất khi khớp cắn chéo bắt nguồn từ việc răng mọc sai vị trí. Bác sĩ dùng mắc cài gắn cố định lên răng kết hợp dây cung để tạo lực kéo, dần dịch chuyển các răng lệch về đúng chỗ trên cung hàm. Bạn có thể chọn mắc cài kim loại, mắc cài sứ cho thẩm mỹ cao hơn, hoặc khay nhựa trong suốt tháo lắp được. Với phần lớn trường hợp lệch do răng, niềng răng giúp sửa cả khớp cắn lẫn độ đều của hàm.

Phẫu thuật chỉnh hình xương hàm

Phẫu thuật được chỉ định cho các trường hợp nặng, khi khớp cắn chéo đến từ xương hàm phát triển bất thường chứ không chỉ do răng. Bác sĩ sẽ điều chỉnh lại vị trí của xương hàm trên hoặc hàm dưới để hai hàm ăn khớp đúng khi cắn. Với mức độ lệch xương nhẹ và còn trong giai đoạn xương hàm đang phát triển, bạn có thể được chỉ định khí cụ nong hàm để mở rộng cung hàm trên mà không cần đụng đến phẫu thuật.

Loại bỏ thói quen xấu

Loại bỏ các thói quen gây áp lực sai lên răng là bước quan trọng, nhất là với trẻ nhỏ còn đang phát triển hàm. Những thói quen này nếu kéo dài sẽ đẩy răng lệch dần và làm lệch cả hình dạng cung hàm.

Mút tay và ngậm núm vú giả: Nên tập cho trẻ bỏ sớm, vì lực mút kéo dài làm răng cửa chìa ra và thay đổi khớp cắn.
Đẩy lưỡi khi nuốt: Thói quen đưa lưỡi tì vào răng khi nuốt đẩy răng ra trước, cần tập lại cách đặt lưỡi đúng.
Cắn môi, cắn đồ vật: Nên nhắc trẻ bỏ dần, vì lực cắn lặp lại dồn vào một nhóm răng gây lệch vị trí.

Nhổ răng thừa

Nhổ răng chỉ được cân nhắc khi cung hàm quá chật, không đủ chỗ cho các răng sắp xếp ngay ngắn. Khi răng mọc chen chúc hoặc có răng thừa chèn ép, bác sĩ có thể nhổ bớt để tạo khoảng trống cho những răng còn lại dịch chuyển về đúng hướng. Thường thì nhổ răng đi kèm với niềng, vì sau khi tạo được khoảng trống vẫn cần lực kéo chỉnh nha để đưa răng vào vị trí mong muốn. Phương án này được quyết định sau khi bác sĩ khám và chụp phim kỹ, không phải trường hợp nào cũng cần.

Khi nào nên bắt đầu điều trị khớp cắn chéo?

Nên can thiệp khớp cắn chéo trong giai đoạn trẻ từ 6 đến 12 tuổi, khi răng sữa bắt đầu được thay bằng răng vĩnh viễn. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa người lớn phải chấp nhận sống chung với sai lệch, vì ở độ tuổi nào việc chỉnh nha cũng mang lại kết quả nếu chọn đúng phương pháp.

Giai đoạn 6 đến 12 tuổi: Đây là thời điểm lý tưởng để bắt đầu điều trị, bởi răng vĩnh viễn vừa mọc và cung hàm còn nhiều dư địa để sắp xếp lại.
Xương hàm đang phát triển: Ở lứa tuổi này, xương hàm còn mềm và đang định hình, nên bác sĩ nắn chỉnh dễ dàng và cho hiệu quả cao hơn so với khi xương đã cứng chắc.
Dùng khí cụ định hướng mọc răng: Các khí cụ chỉnh nha phù hợp giúp nong rộng, tạo khoảng và dẫn hướng cho răng mọc về đúng vị trí, nhờ đó hạn chế phải can thiệp phức tạp về sau.
Người lớn vẫn điều trị được: Khi xương hàm đã ổn định, răng dịch chuyển chậm hơn nên thời gian chỉnh nha thường kéo dài hơn so với trẻ nhỏ, nhưng kết quả vẫn khả quan.
Thăm khám càng sớm càng tốt: Bạn nên cho trẻ kiểm tra răng định kỳ để phát hiện lệch khớp từ sớm và xử lý kịp thời, tránh để sai lệch tích tụ thành biến chứng khó khắc phục.

Câu hỏi thường gặp

Dấu hiệu nào cho thấy con bạn có khớp cắn chéo?

Khi con khép miệng mà một vài răng cửa hàm trên lùi hẳn ra sau răng hàm dưới thay vì trùm nhẹ bên ngoài, đó là dấu hiệu rõ nhất. Bạn cũng nên để ý hai bên mặt không cân đối, đường nối từ đỉnh mũi xuống khe giữa hai răng cửa bị lệch, con kêu khó nhai hoặc hay cắn vào má.

Người lớn tuổi có điều trị khớp cắn chéo được không?

Có, người lớn tuổi vẫn điều trị khớp cắn chéo được, chỉ là quá trình thường kéo dài hơn so với trẻ nhỏ. Lúc này xương hàm đã ngừng phát triển và trở nên cứng chắc, nên răng dịch chuyển chậm hơn và một số ca cần kết hợp thêm biện pháp can thiệp vào xương hàm.

Niềng răng khớp cắn chéo có đau không?

Niềng răng khớp cắn chéo thường chỉ ê buốt nhẹ hoặc căng tức trong vài ngày đầu, phần lớn vẫn chịu được. Cảm giác này giảm dần sau vài ngày khi răng quen với lực kéo. Với khay trong suốt như Invisalign, mức khó chịu thường nhẹ hơn.

Điều trị khớp cắn chéo mất bao lâu?

Thời gian điều trị khớp cắn chéo thường dao động từ 18 đến 36 tháng, tùy mức độ sai lệch và phương pháp bác sĩ lựa chọn. Những trường hợp lệch nhẹ, phát hiện sớm sẽ rút ngắn hơn, trong khi các ca phức tạp hoặc cần kết hợp phẫu thuật hàm có thể kéo dài thêm so với mức trung bình này.

Chi phí điều trị khớp cắn chéo thường là bao nhiêu?

Chi phí điều trị khớp cắn chéo không có con số cố định, vì phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau. Mức độ lệch khớp, phương pháp được chọn như mắc cài kim loại, mắc cài sứ hay khay trong suốt, cùng với cơ sở nha khoa bạn thăm khám đều ảnh hưởng đến giá cuối cùng, nên bạn nên khám trực tiếp để được báo giá cụ thể.

Bài viết liên quan

Khớp cắn chéo không phải vấn đề thẩm mỹ đơn thuần, mà càng để lâu càng kéo theo mòn răng, đau khớp hàm và lệch mặt khó phục hồi. Nếu bạn nhận thấy răng hai hàm cắn lệch hoặc khuôn mặt mất cân đối, đừng chờ đến khi xuất hiện đau nhức mới xử lý. Bạn nên đặt lịch thăm khám để bác sĩ chụp phim, đánh giá sai lệch nằm ở răng hay xương và tư vấn hướng điều trị đúng với tình trạng của mình.